ระบบแลกเปลี่ยนชุมชน
ภายใต้สถานการณ์เศรษฐกิจหลังวิกฤติเศรษฐกิจ การไม่มีเงินบาทเป็นอุปสรรค
ในการผลิตและความเป็นอยู่ของคนในท้องถิ่น ทั้งๆ ที่ในแต่ละชุมชนยังคงมีปัจจัย
ในการดำรงชีพและการผลิต เช่น วัตถุดิบตามธรรมชาติและแรงงาน ความผันผวน
ของค่าเงินดอลลาร์และเงินบาทส่งผลกระทบต่อชุมชนท้องถิ่นผ่านราคา สินค้าที่
ชุมชนต้องซื้อหาจากภายนอก สมาชิกในชุมชนแต่ละคนได้รับข้อมูลความต้องการ
สินค้าจากสัญญาณราคาตลาดเหมือน กัน ทำให้เกิดแรงจูงใจในการผลิตสินค้าเหมือนๆ
กัน และมักเป็นการผลิตเชิงเดี่ยวที่มีความเสี่ยง ในปัจจุบัน แม้มีเงินทุนไหลเข้าสู่ชุมชน
มากขึ้น แต่สมาชิกในชุมชนก็มีรายจ่ายสูง เกิดเป็นปัญหาภาระหนี้สินเพิ่มพูน
การสร้างระบบแลกเปลี่ยนย่อยๆ ขึ้นมาในท้องถิ่นจะทำให้เกิดกิจกรรมการแลก
เปลี่ยนในท้องถิ่น เป็นการให้ข้อมูลความต้องการสินค้าในท้องถิ่น กระตุ้นการ
ผลิตเพื่อการพึ่งตนเองในชุมชนและช่วยสมาชิกออมเงินบาท ภายใต้ระบบแลก
เปลี่ยนชุมชน สมาชิกสามารถกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนได้ตามความสมัครใจของ
ผู้ซื้อผู้ขาย การได้พบปะ เพื่อแลกเปลี่ยนสินค้ากันในชุมชนช่วยรื้อฟื้นความสัมพันธ์
ในชุมชนทำให้เกิด ความอาทรเกื้อกูลกัน เป็นพลังสู่ความร่วมมือในการทำกิจกรรม
อื่นๆ ของชุมชน
วิธีการแลกเปลี่ยน : ภูมิคุ้มกันชุมชน
ปัจจุบันโครงการมีกลุ่มต้นแบบที่ทดลองจัดระบบแลกเปลี่ยนในรูปแบบต่างๆ ๑๐ กลุ่ม
และกลุ่มเครือข่าย ๔๐ กลุ่ม ใน ๑๓ จังหวัด ทั่วประเทศ
กลุ่มวังตอตั้ง อำเภอหนองบัวแดง และกลุ่มสวรรค์บ้านดิน อำเภอเทพสถิตย์
จังหวัดชัยภูมิ แลกเปลี่ยนความรู้เรื่องการสร้างบ้านดินกับการทำไม้กวาด แลกเปลี่ยน
การใช้แรงงานในการสร้างบ้านดินที่บ้านวังตอตั้งกับการปลูกและ เกี่ยวข้าวไร่ที่สวรรค์
บ้านดิน ชาวบ้านได้บ้านได้ข้าวพออยู่พอกิน การช่วยเหลือแลกเปลี่ยนกันเป็นภูมิคุ้มกัน
ที่ช่วยบรรเทาปัญหาความขาดแคลน
กลุ่มแม่บ้านมิตรภาพ เขตประเวศ กรุงเทพมหานคร เชื่อมโยงร้านค้าชุมชนกับการจัด
สวัสดิการในชุมชน โดยกลุ่มจัดให้มีการดูแลผู้ป่วย การสอนศาสนา โดยผู้ช่วยเหลืองานสาธารณะ
ได้รับของใช้จำเป็นจากร้านค้าเป็นการตอบแทน เด็กๆมีการหยอดกระปุกออมทรัพย์ แลกขยะ
กับสิ่งของที่ร้านค้าเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม กลุ่มใช้ระบบแลกเปลี่ยนเป็นเครื่องมือจัดสวัสดิการ
โดยชุมชน
ตลาดแลกเปลี่ยนในท้องถิ่นผู้ซื้อผู้ขายรู้จักกัน และเข้าใจวิถีชีวิตความจำเป็นของกันและกัน
ทำให้เกิดตลาดที่เป็นธรรม ไม่เอาเปรียบกัน สมาชิกกลุ่มศูนย์รวมน้ำใจเกษตรทฤษฎีใหม่
อำเภอคำชะอี จังหวัดมุกดาหาร ได้อาหารสด รสอร่อย และปลอดภัยกว่าอาหารถุงที่ต้องไป
ซื้อภายนอก
ช่างจักสานที่บ้านเขาน้อย พิษณุโลก รื้อฟื้นฝีมือในการสานตะกร้าและข้องจับปลาเพื่อแลก
เปลี่ยนข้าวสารจากเพื่อน บ้านไว้บริโภคได้ทั้งปี ไม่จำเป็นต้องเสียเวลาไปขายสินค้าที่ตลาด
ภายนอก กลุ่มบ้านกล้วยและกลุ่มท่าระบาด อำเภอเมืองจังหวัดชัยนาท กลุ่มวัดเทวดาราม
อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช กลุ่มเครือข่ายอำเภอหนองบัวแดง จังหวัดชัยภูมิ
สนับสนุนให้สมาชิกและเด็กๆ ทดลองผลิตของใช้จำเป็นที่แตกต่างกันเพื่อนำมาแลกเปลี่ยน
กันภายในชุมชน สร้างแรงจูงใจให้เกิดการผลิตที่แตกต่างจากคนอื่น แบ่งงานกันทำในชุมชน
ลดการใช้เงินบาท
กลุ่มเพื่อนเสี่ยวเกลอ เป็นเครือข่ายการแลกเปลี่ยนระหว่างชุมชนในภูมิภาคต่างๆ เป็นที่
ระบายสินค้า ลดแรงกระทบจากความผันผวนของราคาตลาดภายนอก เกิดเป็นภูมิคุ้มกัน
ให้กับเศรษฐกิจชุมชน
ที่สำคัญกว่าสิ่งของที่ได้มาจากแลกเปลี่ยน คือการได้เพื่อนที่คอยช่วยเหลือกัน เป็นภูมิคุ้มกัน
หรือเครือข่ายความปลอดภัยทางสังคมที่มีพลังและยั่งยืน ซึ่งเป็นข้อสรุปที่ตรงกันของทุกๆกลุ่ม
ที่เข้าร่วมโครงการ
วิถีการแลกเปลี่ยน : ความพอประมาณและมีเหตุมีผล
การเปลี่ยนวิถีการบริโภคให้พอประมาณ เป็นสิ่งสำคัญที่สุดที่กลุ่มชุมชนพวา อำเภอแก่งหางแมว
จังหวัดจันทบุรี คาดหวังว่าจะเกิดขึ้นจากการใช้คูปองเป็นสื่อในการแลกเปลี่ยน สมาชิกนำเงินหรือ
ผลผลิตมาแลกคูปองที่ร้านค้าชุมชนเท่ากับวงเงินงบประมาณที่ ตั้งไว้สำหรับการใช้จ่ายในแต่ละ
เดือน คูปองที่แลกได้ ใช้ซื้อสินค้าที่ร้านค้าชุมชน ซื้อปุ๋ยจากสมาชิก หรือจ่ายเป็นค่าตอบแทน
แรงงานเพื่อนบ้าน และที่ร้านค้าชุมชนไม่จำหน่ายสิ่งที่เป็นอบายมุข
ตลาด นัดของแลกของที่กลุ่มบ้านเขาน้อย อำเภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณุโลกและ
กลุ่มบ้านหนองอ้อ อำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรีฟื้นฟูจิตสำนึกของการให้ และการแลก
เปลี่ยนโดยไม่ยึดติดกับมูลค่าไม่ยึดติดกับเงินตรา จิตสำนึกดังกล่าว คือ การเปลี่ยนวิธีคิด
วิถีการดำรงชีวิตโดยกินอยู่อย่างพอประมาณและเอื้ออาทรกัน
ที่กลุ่มเกษตรอินทรีย์เมืองปราสาท วัดโนนตากลาง อำเภอโนนสูง จังหวัดนครราชสีมา
สมาชิกนำมูลสัตว์มาแลกคูปอง มูลสัตว์นำไปใช้ผลิตปุ๋ยชีวภาพของกลุ่ม และคูปองนำมา
แลกเปลี่ยนปุ๋ย หรือ อาหารในชุมชนได้ ส่งเสริมให้มีการใช้ทรัพยากรในท้องถิ่นอย่างสม
เหตุสมผล เกิดประโยชน์ และตอบสนองความต้องการในชุมชน
การแลกเปลี่ยนโดยการหักบัญชีใช้เป็นเครื่องมือใน การรวมซื้อวัตถุดิบและรวมขายผล
ผลิตได้ เกิดการประหยัดต่อขนาด ช่วยลดต้นทุนวัตถุดิบ และต้นทุนการตลาดของสมาชิก
แต่ละคน และลดความจำเป็นต้องใช้เงินทุนหมุนเวียนของสมาชิกและของกลุ่ม เป็นการประ
กอบธุรกิจชุมชนอย่างพอประมาณและสมเหตุสมผล ดังเช่น ที่กลุ่มทอผ้าบ้านวังทอง
อำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี และกลุ่มกรงนกและผู้ผลิตหัวกรงนก อำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา
ศักยภาพของการแลกเปลี่ยนที่จะสร้างความพอประมาณ และความมีเหตุมีผล ขึ้นอยู่กับ
ความสามารถที่จะใช้การแลกเปลี่ยนเป็นเครื่องมือในปรับเปลี่ยน วิธีคิดในการบริโภคและ
การผลิต การได้พูดคุยแลกเปลี่ยนความรู้ ความคิด อุดมการณ์การแลกเปลี่ยนระหว่างสมาชิก
อย่างสม่ำเสมอ จึงยังเป็นสิ่งจำเป็น
สถาบันการจัดการเพื่อชนบทและสังคม
๔๗/๑๐ ซอยอมรพันธ์ ๔ แขวงลาดยาว เขตจตุจักร กรุงเทพฯ ๑๐๙๐๐
โทร. ๐ – ๒๕๗๙ - ๗๐๔๔ , ๐ – ๒๙๔๑ – ๓๗๕๖
Email : rasmi-trrm@org.th
ข้อมูลจากขับเคลื่อนเศรษฐกิจพอเพียง
Leave your response!